Η άρνηση πληρωμής φόρων και η πολιτική ανυπακοή

Ο νέος φόρος στα ακίνητα ανατροφοδότησε τις προτάσεις για πολιτική ανυπακοή και άρνηση πληρωμής αυτού ή άλλων άδικων φόρων. Πλατείες, πρωτοβάθμια σωματεία, κόμματα της αριστεράς το προτείνουν πια ευθέως και αναζητούν τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να γίνει πράξη. Ο πρωταρχικός λόγος είναι βέβαια o προφανής: οι περισσότεροι πολίτες δεν έχουν πια κανένα περιθώριο να πληρώσουν και άλλο φόρο. Δεν υπάρχει σάλιο, που έλεγε και υπουργός της κυβέρνησης.

Ωστόσο, η άρνηση πληρωμής φόρων, ως μια πρακτική πολιτικής ανυπακοής, στηρίζεται και σε πολλά άλλα επιχειρήματα. Οι πολίτες μπορεί να αρνηθούν να πληρώσουν ένα φόρο, γιατί αυτός είναι παράνομος ή αντισυνταγματικός, γιατί το θεωρούν άδικο ή γιατί δεν θέλουν, μέσα από τους φόρους τους να στηρίζουν άλλες παράνομες και ανήθικες πρακτικές, όπως έναν πόλεμο. Πολλά κινήματα έχουν στραφεί σε παρόμοιες πρακτικές, φτάνοντας πολλές φορές και σε σημαντικές νίκες.
Ήδη από το 19^ο αιώνα, ο Henry David Thoreau, υποστηρίζοντας ότι «το ευκταίο δεν είναι να τρέφουμε σεβασμό προς το νόμο, αλλά προς το δίκαιο», αρνήθηκε να στηρίζει με τους φόρους του ένα άδικο κράτος. Ο Θορό μπορεί να βρέθηκε στη φυλακή, οι πρακτικές της πολιτικής ανυπακοής όμως βρήκαν συνέχεια σε πολλά κινήματα του 20^ου αιώνα.
Τη δεκαετία του ’70, η Ιταλία συγκλονίστηκε από εργατικά κινήματα πολιτικής ανυπακοής, τα οποία αρνήθηκαν να πληρώσουν τις αυξήσεις που έφερνε η τότε οικονομική κρίση. Το 1974 στο Τορίνο οι εργαζόμενοι αντιστάθηκαν στην προσπάθεια αύξηση των εισιτηριών κατά 30%. Τύπωσαν μάλιστα δικά τους εισιτήρια, με την προηγούμενη τιμή. Η εταιρία συγκοινωνιών αναγκάστηκε να υποχωρήσει. Η ίδια πρακτική στράφηκε στη συνέχεια ενάντια στην Εταιρία Ηλεκτρισμού, όταν αυτή προσπάθησε να αυξήσει κατά 25% τα τιμολόγια του ρεύματος. Οι εργαζόμενοι, με τη συμπαράσταση του σωματείου της Εταιρίας, τύπωσαν άλλα τιμολόγια, μειωμένα κατά 50%. Η Εταιρία, πάλι, υποχώρησε.
Εξίσου ενδιαφέρουσες είναι οι εμπειρίες αντίστοιχων κινημάτων στην Ιραλανδία. Το κίνημα άρνησης πληρωμής ενός άδικου τοπικού φόρου ύδρευσης ξεκίνησε το 1983, άντεξε για πάνω από 10 χρόνια, και κορυφώθηκε το 1996, όταν η άρνηση πληρωμής έφτασε το 65%. Η μάχη πήρε πολιτικές διαστάσεις και το κίνημα έφτασε στο σημείο να κατεβάσει δικούς του υποψήφιους σε τοπικές εκλογές. Τελικά, ο φόρος καταργήθηκε. Αντίστοιχα μαζικό κίνημα, επίσης στην Ιρλανδία, κατάφερε πρόσφατα να καταργήσει και άλλο τοπικό φόρο, για την αποκομιδή των σκουπιδιών.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, η πολιτική του μνημονίου και οι κοινωνικές αντιστάσεις δημιούργησαν πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη αντίστοιχων, μαζικών κινημάτων κάτω από το γενικό πρόταγμα «Δεν Πληρώνω». Από τα διόδια ως τα εισιτήρια των αστικών ήταν χιλιάδες οι πολίτες που αρνήθηκαν να πληρώσουν, οδηγώντας την κυβέρνηση τόσο σε κάποιες πρώτες υποχωρήσεις (βλ. πχ εξαγγελία μειώσεων στα διόδια), αλλά και σε όξυνση των μέτρων καταστολής.
Στις συνελεύσεις των πλατειών, πολλές φορές προτάθηκε γενικευμένη στάση πληρωμής των φόρων, χωρίς ωστόσο να πάρει η πρόταση μια ρεαλιστική μορφή πέρα από μια γενική έκκληση. Στην πράξη βέβαια, χιλιάδες είναι αυτοί που δεν πληρώνουν φόρους, είτε γιατί δεν έχουν, είτε γιατί απλά κλέβουν, χωρίς αυτές οι ατομικές στάσεις να συγκροτούν κάποιο κίνημα.

Ο νέος φόρος στα ακίνητα φαίνεται όμως ότι ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι, καθώς μπαίνουν όχι μόνο ζητήματα δικαιοσύνης, αλλά και νομιμότητας. Νομικοί, όπως ο Στ. Μπακάλης, φορολογικός σύμβουλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθήνας, υποστηρίζουν, (βλ «Ελευθεροτυπία» 16/09/2011) ότι η φορολογική πίεση στην ακίνητη ιδιοκτησία μειώνει τόσο την αξία της που «προσλαμβάνει δημευτικές διαστάσεις, εγείροντας σοβαρά ζητήματα συνταγματικότητας». Ο Π. Χασιώτης, δικηγόρος του Συλλόγου Ελλήνων Φορολογούμενων, υποστηρίζει ότι ο νέος φόρος είναι αντίθετος με το Σύνταγμα και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, καθώς «ο φόρος για να είναι αναλογικός και συμβατός με το Σύνταγμά μας πρέπει να είναι ανάλογος με τη φορολογική ικανότητα του καθενός», συνθήκη που δεν ικανοποιεί το νέο τέλος.
Ακόμα μεγαλύτερα νομικά προβλήματα εγείρει η είσπραξη μέσω της ΔΕΗ, αφού μια δημόσια επιχείρηση, εισηγμένη στο Χρηματιστήριο, μετατρέπεται, καθαρά για λόγους ευκολίας, σε φοροεισπρακτικό μηχανισμό. Χιλιάδες σπίτια κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς ρεύμα, αφού οι ιδιοκτήτες, οι ακόμα και οι ενοικιαστές, δεν θα μπορέσουν να πληρώσουν τη νέα εφάπαξ εισφορά.

Εύλογα λοιπόν, οι εργαζόμενοι της ΔΕΗ μέσω της ΓΕΝΟΠ δηλώσαν ότι αρνούνται να κόβουν το ρεύμα σε όσους δεν πληρώσουν το νέο φόρο. Το ΚΚΕ, σε χθεσινή ανακοίνωσή του, υποστηρίζει ότι «η άρνηση πληρωμής είναι νόμιμη πράξη για τις λαϊκές οικογένειες που δεν έχουν να πληρώσουν τα χαράτσια, αλλά και χρέος και πράξη αλληλεγγύης για όσες οικογένειες ακόμα αντέχουν». Σε στάση πληρωμών καλεί, μέσα από τις κινητοποιήσεις της, και η Πρωτοβουλία Πρωτοβάθμιων Σωματείων. Η Λαϊκή Συνέλευση της Πλατείας Συντάγματος καλεί την ερχόμενη Κυριακή, 25 Σεπτέμβρη, φοιτητικά, εργατικά, επαγγελματικά και επιστημονικά σωματεία, συλλόγους, συνδικάτα, φορείς να οργανώσουν την άρνηση πληρωμών και να συντονίσουν από κοινού δράσεις ανυπακοής και αλληλεγγύης.
Όπως λοιπόν οι παράλογες αυξήσεις στα διόδια οδήγησαν σε έκρηξη το κίνημα του «Δεν Πληρώνω», οδηγώντας σε πολλαπλάσιες απώλειες, η κυβέρνηση κινδυνεύει με το νέο φόρο να δημιουργήσει και κίνημα άρνησης πληρωμής φόρων. Το πόσο εφικτό είναι αυτό όμως νομικά, και τι κινδύνους αντιμετωπίζουν οι πολίτες, μένει να απαντηθεί από τις ίδιες τις κοινωνικές οργανώσεις και πρωτοβουλίες.
Σε σημερινό δημοσίευμα η εφημερίδα «Επικοινωνία» μεταφέρει τις εκτιμήσεις νομικών κύκλων ότι υπάρχει νόμιμος τρόπος αποφυγής της καταβολής αυτής της έκτακτης εισφοράς μέσα από τους λογαριασμούς της ΔΕΗ, χωρίς τον κίνδυνο να διακοπεί η ηλεκτροδότηση:

1) Αν η κυβέρνηση βάλει μέσα στο φάκελο που θα αποστείλει η ΔΕΗ, σε ξεχωριστό χαρτί την έκτακτη εισφορά, τότε ο πολίτης μπορεί να πληρώσει μόνο τον λογαριασμό του ηλεκτρικού για να μην του κοπεί το ρεύμα και να μην πληρώσει την έκτακτη εισφορά, εφόσον δεν το επιθυμεί. Το μόνο που μπορεί να κάνει τότε η κυβέρνηση είναι αφενός να μην χορηγεί φορολογική ενημερότητα στον πολίτη και αφετέρου να βάλει την αρμόδια ΔΟΥ να βγάλει το σπίτι του συγκεκριμένου πολίτη στον πλειστηριασμό, αν έχει φυσικά τα κότσια. Εξάλλου στην περίπτωση αυτή, οι προσφυγές που θα ασκήσουν οι πολίτες εναντίον των πράξεων των αρμόδιων ΔΟΥ για αντισυνταγματικότητα της έκτακτης εισφοράς, θα ματαιώσει στην πράξη την είσπραξη.
2) Αν όμως η κυβέρνηση βάλει στο ίδιο χαρτί τα χρήματα που αφορούν τον λογαριασμό του ηλεκτρικού ρεύματος και εκείνα που αφορούν την έκτακτη εισφορά και εφόσον η ΔΕΗ αρνείται να εισπράξει μόνο τα χρήματα που την αφορούν (και μάλιστα αυτό θα συμβεί και για πρακτικούς λόγους, δεδομένου ότι στα κομπιούτερ της ΔΕΗ θα φέρεται ο καταναλωτής χρεωμένος και με την ενσωματωμένη εισφορά, σε ενιαίο ποσό, οπότε δεν θα μπορεί ο αρμόδιος υπάλληλος να κάνει διάκριση) τότε ο πολίτης έχει το δικαίωμα να πάει στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και να παρακαταθέσει τα χρήματα που αφορούν τον λογαριασμό της ΔΕΗ και μόνον, κοινοποιώντας στην ΔΕΗ με δικαστικό επιμελητή το γραμμάτιο παρακαταθήκης. Αυτή μπορεί να θεωρηθεί νόμιμη καταβολή της αντιπαροχής για την γενόμενη από την ΔΕΗ παροχή. Στην περίπτωση αυτή η ΔΕΗ δεν έχει κανένα απολύτως δικαίωμα να κόψει την ηλεκτροδότηση, αφού ο καταναλωτής θα της έχει ήδη καταβάλει νόμιμα και με τον προσήκοντα τρόπο, όλα της τα δικαιώματα που αφορούν την ίδια.

Αν παρόλα αυτά, η ΔΕΗ προχωρήσει παράνομα στην διακοπή της ηλεκτροδότησης, ο καταναλωτής έχει δικαίωμα να ζητήσει αποζημίωση από την ΔΕΗ, για όποια ζημιά υποστεί εξ αιτίας της παράνομης διακοπής».
Είναι σίγουρο ότι το κράτος θα προσπαθήσει να οχυρωθεί απέναντι σε παρόμοια ενδεχόμενα, επιστρατεύοντας διάφορα μέσα καταστολής. Ο νέος φόρος όμως φαίνεται ότι δεν θα επιβληθεί χωρίς μάχες και χωρίς κόστος και η απληστεία της κυβέρνησης και των δανειστών μπορεί να στραφεί εναντίον τους.